Największe jezioro w Turcji – opis, ciekawostki, lokalizacja

Największym jeziorem w Turcji jest Jezioro Wan, położone we wschodniej Anatolii na Wyżynie Armeńskiej. W polskich krzyżówkach na to hasło najczęściej wpisuje się 3-literowe słowo WAN. Ten bezodpływowy, słony akwen ma powierzchnię 3755 km² i maksymalną głębokość 450 m. W artykule znajdziesz konkretne dane o lokalizacji, historii, chemii wody i przyrodzie tego niezwykłego zbiornika.

Gdzie leży największe jezioro w Turcji?

Jezioro Wan leży we wschodniej części Turcji, w regionie Anatolii Wschodniej, około 100 km od granicy z Iranem. Jego współrzędne geograficzne to 38°33′55,2″N 42°56′44,0″E, a lustro wody znajduje się na wysokości 1640 m n.p.m. Otaczają je górzyste masywy, a przy dobrej widoczności z brzegu można dostrzec ośnieżoną Górę Ararat o wysokości 5137 m n.p.m. oraz drugi szczyt o wysokości 3896 m n.p.m.

Zachodni odpływ akwenu został zablokowany przez wulkan Nemrut, dlatego jest to jezioro endoreiczne. To oznacza, że woda nie wypływa z niego rzeką, lecz przede wszystkim odparowuje. W przeszłości poziom wody bywał wyższy o 72 m około 18 tys. lat temu i niższy o 300 m około 9,5 tys. lat temu, co pokazuje zmienność tego zbiornika.

Wymiary robią duże wrażenie: długość wynosi około 120 km, szerokość 80 km, a szacowany obwód 450 km. Objętość wody sięga 607 km³. Nad brzegami leżą między innymi Tatvan oraz Ahlat, a w pobliżu znajduje się miasto Wan. Często porównuje się ten akwen z Jeziorem Salda, jednak oba zbiorniki znacząco się różnią:

Jak powstało największe tureckie jezioro?

Za powstanie akwenu odpowiada aktywność wulkaniczna, a konkretnie erupcja wulkanu Nemrut. Strumień lawinowy o długości 60 km zablokował odpływ wody w kierunku zachodnim, przekształcając dolinę w bezodpływowe jezioro. Do tego zdarzenia doszło około 200 tys. lat temu.

Wulkan Nemrut

Ten wulkan odegrał najważniejszą rolę w uformowaniu dzisiejszego kształtu zbiornika. Zablokowanie naturalnej drogi odpływu sprawiło, że woda zaczęła się gromadzić, a minerały stopniowo zmieniały jej skład chemiczny. Bez tego zamknięcia nie powstałby tak rozległy i zasadowy akwen.

Zmiany poziomu wody

Jezioro nie ma odpływu, dlatego jego poziom regularnie się waha. W ciągu tysięcy lat różnice sięgały setek metrów, a obecnie brzeg cofnął się w ostatnich latach o 3 m. Susza i parowanie odsłaniają kolejne pozostałości dawnej działalności człowieka.

Czym wyróżnia się woda w jeziorze Wan?

Jezioro Wan to największy na świecie zbiornik sodowy o silnie zasadowym odczynie. Współczynnik pH wynosi obecnie 9,8, a zasolenie 19,1‰. Zasolenie próbki pobranej z dna sięga 67%, czyli dwukrotnie więcej niż w morzu. Woda ma metaliczny posmak i wydaje się śliska w dotyku, przez co nie nadaje się do picia.

Mimo to lokalni mieszkańcy wykorzystują ją jako naturalny środek czyszczący, a soda i inne sole są pozyskiwane przez odparowanie. Do zbiornika wpływają cztery słodkowodne rzeki:

• Bendimahi,
• Zilan,
• Karasu,
• Micinger.

Dopływ słodkiej wody nie zmienia jednak ogólnego charakteru akwenu, bo parowanie stale zagęszcza rozpuszczone minerały. To sprawia, że warunki życia są tu ekstremalne, a jednocześnie niezwykle ciekawe dla naukowców.

Jezioro Wan to największy na świecie zbiornik sodowy o pH 9,8, a na jego dnie odkryto największe znane stromatolity – wapienne kolumny o wysokości 40 m.

Wyspy, zabytki i podwodne odkrycia

Na powierzchni jeziora znajduje się kilka wysp, z których największe to Gadir, Carpanak, Akdamar oraz Atrek. Niektóre z nich mają duże znaczenie historyczne i przyciągają turystów oraz badaczy.

Wyspa Akdamar i kościół św. Krzyża

Najsłynniejszą wyspą jest Akdamar, położona w południowej części akwenu. Stoi na niej ormiański kościół pod wezwaniem św. Krzyża z X wieku, wybudowany na rozkaz króla Gagika I. Świątynia uchodzi za jedno z arcydzieł średniowiecznej sztuki ormiańskiej.

Podwodna forteca

W 2017 roku zespół naukowców z Uniwersytetu Van Yüzüncü Yıl odkrył pod powierzchnią wody fortecę sprzed 3000 lat. Podwodne wykopalisko ma powierzchnię prawie 1 km², a budowlę przypisuje się cywilizacji Urartu. Prace badawcze nad tym znaleziskiem nadal trwają.

Osada i cmentarzysko

Podwodni archeolodzy natrafili także na ruiny dawnej wioski oraz cmentarzyska. Na nagrobkach znajdują się krzyże oraz tamga, czyli znak władzy chańskiej plemienia Kayı, posługującego się językiem oguzyjskim. Osada leży między miejscowościami Ahlat i Tatvan, a jej odkrycie było możliwe dzięki obniżeniu poziomu wody.

Badacze opisują struktury przypominające ulice i grobowce. Lokalne władze liczą, że to miejsce stanie się atrakcją dla nurków, choć jednocześnie zwracają uwagę na problem cofającego się brzegu.

Przyroda i lokalne ciekawostki

Mimo ekstremalnych warunków woda w jeziorze tętni życiem. Do 2018 roku uważano, że żyje w niej tylko jeden gatunek ryby, ale nowe odkrycie zmieniło ten obraz.

Ryby i mikroorganizmy

Endemiczny Chalcalburnus tarichi z rodziny karpiowatych jest zagrożony wyginięciem i odbywa wędrówki na tarło do słodkowodnych dopływów. W 2018 roku we wnętrzu mikrobialitu odkryto drugi gatunek – Oxynoemacheilus ercisianus. W zbiorniku żyją też bakterie i mikroorganizmy przystosowane do wysokiego zasolenia oraz zasadowości.

Na dnie występują wspomniane stromatolity o wysokości 40 m utworzone przez sinice. Odkryto również podwodne kominy wapienne, które przypominają formacje spotykane w oceanach. To właśnie te struktury czynią akwen cennym obiektem badań geologicznych i biologicznych.

Do 2018 roku sądzono, że w jeziorze żyje tylko jeden gatunek ryby. W 2018 roku we wnętrzu mikrobialitu odkryto nowy gatunek – Oxynoemacheilus ercisianus.

Koty z Van

Z regionu Wan pochodzi wyjątkowa rasa kotów o dwukolorowych oczach – jedno jest niebieskie, drugie zielone. Koty z Van nie mają puszystego podszerstka, a ich futro szybko wysycha. Potrafią też pływać i nie boją się wody, co jest nietypowe dla większości kotów. W mieście Wan stanął pomnik nawiązujący do tych zwierząt.

Legenda o potworze z Van

Od 1995 roku krąży opowieść o zwierzęciu zamieszkującym głębiny jeziora. Ponad tysiąc osób miało widzieć stworzenie o długości 15 m, z kolcami na grzbiecie, przypominające plezjozaura lub Nessie ze Szkocji. Badania rządowe nie potwierdziły jednak istnienia potwora, ale legenda przyciąga turystów i dodaje miejscu tajemniczego charakteru.

Okolica jeziora ma łagodniejszy klimat niż Riwiera Turecka. Zimy są tu cieplejsze, a latem nie ma takiego upału, dlatego brzegi porastają sady jabłoniowe, brzoskwiniowe i oliwne. Turyści najchętniej odwiedzają akwen o wschodzie i zachodzie słońca, gdy widoki robią największe wrażenie.