Zamek w Ząbkowicach Śląskich – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Zamek w Ząbkowicach Śląskich to renesansowa ruina udostępniona do zwiedzania, położona przy ul. Krzywej. Turyści wchodzą na teren z przewodnikiem codziennie o 10:00, 11:30, 13:30 i 15:00, a bilety kupuje się w Izbie Pamiątek Regionalnych. W artykule znajdziesz najważniejsze informacje o historii, zwiedzaniu i ciekawostkach.

Gdzie leży zamek i jaka jest jego historia?

Ząbkowice Śląskie leżą w południowej części województwa dolnośląskiego, przy drodze krajowej numer 8. Zamek znajdziesz przy ul. Krzywej 57-200, na wysokiej skarpie w południowej części miasta, dosłownie kilka kroków od Krzywej Wieży. W 2026 roku obiekt pozostaje udostępnioną do zwiedzania trwałą ruiną wpisaną do rejestru zabytków pod numerem A/5146/482 z 7 maja 1958 roku.

Pierwsza warownia powstała około 1300 roku. Za jej budowniczego uznaje się piastowskiego księcia Bolka I Świdnicko-Ziębickiego, choć część badaczy wskazuje na jego syna Bernarda zwanego Statecznym. Najstarsza zachowana wzmianka o zamku pochodzi z 1321 roku i wiąże się właśnie z Bernardem, panem Jawora, Świdnicy i Ziębic.

W XV wieku gotycki zamek mocno ucierpiał podczas wojen husyckich oraz walk z wojskami wrocławskimi, świdnickimi i nyskimi. W 1467 roku czeska załoga liczyła 100 żołnierzy, a warownię zdobyto dopiero po użyciu ciężkiego działa zwanego wielką puszką. W 1489 roku oblegał ją król węgierski Maciej Korwin. Ostatecznie zniszczony obiekt został zastąpiony nową rezydencją, którą w latach 1522–1532 wzniósł książę Karol I Podiebrad.

W czasie wojny trzydziestoletniej zamek kilkakrotnie przechodził z rąk do rąk, a w 1646 roku uszkodzono basteje i część skrzydeł. Późniejsze próby odbudowy, między innymi przez Johanna von Auersperg, nie przywróciły mu dawnej świetności, a pożar z 1784 roku dopełnił zniszczeń.

Jak zaplanować zwiedzanie zamku?

Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem i trwa do 1,5 godziny. Wejścia na teren ruin zaplanowano codziennie o 10:00, 11:30, 13:30 oraz 15:00. Bilety kupisz w Izbie Pamiątek Regionalnych przy ul. Krzywej 1, skąd pracownicy zabierają turystów na zamek. Kontakt telefoniczny to +48 74 815 20 43.

Po rewitalizacji prowadzonej w ramach projektu Śladami wspólnej średniowiecznej historii udostępniono wieżę bramną i przyległe pomieszczenia ekspozycyjne. Powstała też ścieżka edukacyjna łącząca zamek w Ząbkowicach Śląskich z zamkiem w Vizmburku w Czechach.

O której godzinie rusza zwiedzanie?

Zwiedzanie Krzywej Wieży zaczyna się co 30 minut od 9:30, natomiast na zamek wchodzi się o 10:00, 11:30, 13:30 i 15:00. Wizyta w ruinach może potrwać do 90 minut. Na teren nie wchodzi się samodzielnie – zawsze towarzyszy przewodnik, a wejściówki należy kupić przed rozpoczęciem trasy.

Co dokładnie obejmuje trasa?

Podczas zwiedzania warto zwrócić uwagę na:

• wieżę bramną z tablicą fundacyjną i herbem Karola I Podiebrada,
• pozostałości dwóch narożnych bastei artyleryjskich,
• ślady renesansowych krużganków przy wschodnim skrzydle,
• kamienne wypusty-strzępy wskazujące miejsca planowanych ścian działowych.

Jak wyglądała renesansowa rezydencja Karola I Podiebrada?

Projekt nowej rezydencji przygotował wybitny architekt Benedykt Rejt, twórca Sali Władysławowskiej na praskich Hradczanach. Założenie otrzymało plan czworoboku o wymiarach 62 na 65 metrów, a wewnętrzny dziedziniec obiegały krużganki. Całość łączyła funkcje obronne z reprezentacyjnymi i mieszkalnymi.

W pełni ukończono trzy skrzydła – wschodnie, południowe i zachodnie. Czwarte, północne, nigdy nie zostało zbudowane między innymi z powodu tak zwanej trwogi tureckiej i problemów finansowych. Karol I zamieszkał we wschodnim skrzydle i tam zmarł w 1536 roku. Spadkobiercy skupili się na zamku w Oleśnicy, a ząbkowicka rezydencja stała się przedmiotem listów zastawnych.

Jaką rolę pełniła wieża bramna?

Wieżę bramną wzniesiono pośrodku skrzydła wschodniego. Prowadził przez nią główny wjazd na dziedziniec oraz węższa furtka dla pieszych. Nad przejazdem umieszczono tarczę herbową z orłem książąt ziębicko-oleśnickich i szachownicą książąt świdnickich, a całość wieńczyła renesansowa attyka.

Czym wyróżniały się basteje i krużganki?

Dwie trójkondygnacyjne basteje umieszczono w narożach po przekątnej, co umożliwiało flankowy ostrzał wzdłuż murów. Zachowały się w nich kanały odprowadzające dym prochowy i ślady działobitni. Krużganki przy wschodnim skrzydle należały do najwcześniejszych tego typu rozwiązań na terenie Polski, obok wawelskich i brzeskich.

Co pozostało z pierwotnego zamku gotyckiego?

Nowa rezydencja wchłonęła fragmenty starszej średniowiecznej warowni. Na południowej ścianie widać charakterystyczne wybrzuszenie, które odpowiada linii dawnych gotyckich murów. To jedna z nielicznych czytelnych pozostałości najstarszego zamku w obecnej bryle.

Dlaczego Ząbkowice Śląskie łączą się z Frankensteinem?

Ząbkowice Śląskie do 1945 roku nosiły niemiecką nazwę Frankenstein, która pojawia się w dokumentach już w 1287 roku. To skojarzenie z bohaterem powieści Mary Shelley nie jest przypadkowe. W 1606 roku w mieście wybuchła epidemia dżumy, która zabiła jedną trzecią mieszkańców, a proces ośmiu grabarzy oskarżonych o rozsiewanie trucizny opisała ówczesna prasa.

Najstarszy budynek mieszkalny Ząbkowic Śląskich to Dwór Rycerza Kauffunga, pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1504 roku. Obecnie mieści się tam Izba Pamiątek Regionalnych z 18 salami oraz Laboratorium Doktora Frankensteina i sala grabarzy.

Jakie atrakcje znajdują się w pobliżu zamku?

Tuż obok zamku wznosi się Krzywa Wieża, odchylona od pionu o 2,14 metra i mierząca 34 metry wysokości. Na jej szczyt prowadzi 139 schodów, a z tarasu widać panoramę Ząbkowic Śląskich oraz Góry Bardzkie i Sowie. Wejścia na wieżę odbywają się co 30 minut od 9:30.

Nieopodal znajdziesz gotycki kościół św. Anny z nagrobkiem Karola I Podiebrada i Anny Żagańskiej oraz neogotycki ratusz o wysokości 72 metrów. W parku im. Sybiraków zachowały się fragmenty średniowiecznych murów miejskich z Basztą Gołębią, a po wcześniejszej rezerwacji można zwiedzić Cerkiew św. Jerzego.

Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich ma 34 metry wysokości, a jej odchylenie od pionu sięga 2,14 metra.

Wybrane zamki i warownie w promieniu kilkunastu kilometrów od Ząbkowic Śląskich:

Samochód zostawisz na płatnych miejscach postojowych wokół starego miasta, na przykład przy ul. Armii Krajowej lub dalej przy Rynku. Stacja kolejowa znajduje się niecały kilometr od centrum, co ułatwia dotarcie do zamku także podróżującym pociągiem.